Ανάλυση & Ερμηνεία Των Διεθνών Σχέσεων Και Εξελίξεων

Γιατί ο πόλεμος μεταξύ Ινδίας και Πακιστάν για το νερό είναι εξαιρετικά επικίνδυνος

Καθώς το Νέο Δελχί και το Ισλαμαμπάντ ανταλλάζουν πυρηνικές απειλές και δολοφονικές επιθέσεις, προκύπτει ο κίνδυνος ο υποβόσκων πόλεμος για τους κοινούς υδάτινους πόρους να κλιμακώσει τη βία.

0 21

Του Michael Kugelman, μετάφραση: Σοφία Μανδηλαρά
Πηγή: http://atfp.co/2gVBQTS

Νωρίς το πρωί της 29ης Σεπτεμβρίου, σύμφωνα με το υπουργείο Άμυνας και το στρατό της Ινδίας, οι ινδικές δυνάμεις οργάνωσαν ένα «χειρουργικό χτύπημα» στο υπό πακιστανική διοίκηση Κασμίρ, στοχεύοντας επτά στρατόπεδα τρομοκρατών και σκοτώνοντας αρκετούς μαχητές. Το Πακιστάν εξοργισμένο διέψευσε ότι η ριψοκίνδυνη επιδρομή έλαβε χώρα, παρόλο που επιβεβαίωσε ότι δύο στρατιώτες του σκοτώθηκαν σε συγκρούσεις με ινδικά στρατεύματα κατά μήκος των αμφισβητούμενων συνόρων των δύο χωρών. Η ανακοίνωση του Νέου Δελχί για το χτύπημα βύθισε τις ήδη τεταμένες σχέσεις μεταξύ Ινδίας και Πακιστάν σε βαθειά κρίση. Ήρθε 11 ημέρες αφότου μαχητές, που χαρακτηρίστηκαν από την Ινδία ως μέλη της πακιστανικής τρομοκρατικής ομάδας Jaish-e-Mohammed, σκότωσαν 18 στρατιώτες στην στρατιωτική βάση της πόλης Uri, στο υπό ινδική διοίκηση Κασμίρ.

Μέσα σε όλη την οξεία ρητορική και τους διαξιφισμούς που προέρχονται από την Ινδία και το Πακιστάν τις τελευταίες ημέρες -συμπεριλαμβανομένων των δηλώσεων του υπουργού εσωτερικών της Ινδίας που περιέγραψε το Πακιστάν ως «τρομοκρατικό κράτος» και του υπουργού Άμυνας του Πακιστάν που απείλησε να εξαπολύσει πυρηνικό πόλεμο στην Ινδία- μια λεπτή απειλή που διατυπώθηκε από την Ινδία μπορεί να ακούστηκε σχετικά αβλαβής στον απλό ακροατή. Στην πραγματικότητα, πιθανότατα γέμισε το Πακιστάν με φόβο.

Στις 22 Σεπτεμβρίου, ο εκπρόσωπος τύπου του υπουργείου Εξωτερικών της Ινδίας υπονόησε, συγκαλυμμένα, ότι το Νέο Δελχί θα μπορούσε να ανακαλέσει την Συνθήκη Υδάτων του Ινδού (Indus Waters Treaty – IWT). «Προκειμένου οποιαδήποτε τέτοια συνθήκη να λειτουργεί», προειδοποίησε ο Vikas Swarup, όταν ρωτήθηκε αν η Ινδία θα ακυρώσει τη συμφωνία, «είναι σημαντική η αμοιβαία εμπιστοσύνη και συνεργασία. Δεν μπορεί να είναι μια μονόπλευρη υπόθεση».

Η IWT είναι μια συνθήκη 56 ετών που καθορίζει πώς η Ινδία και το Πακιστάν διαχειρίζονται τους ποταμούς και παραποτάμους της λεκάνης του Ινδού ποταμού. Μετά την επίσκεψη του David Lilienthal, πρώην προέδρου του αναπτυξιακού οργανισμού Tennessee Valley Authority, στην περιοχή το 1951, του ζητήθηκε να γράψει ένα άρθρο στο οποίο υποστήριξε ότι μια διασυνοριακή συμφωνία για τους υδάτινους πόρους μεταξύ Ινδίας και Πακιστάν θα βοηθούσε να μειωθεί η εχθρότητα στην περιοχή –κυρίως επειδή οι ποταμοί στην λεκάνη του Ινδού διατρέχουν το Κασμίρ. Η ιδέα του κέρδισε έδαφος και επιπλέον την υποστήριξη της Παγκόσμιας Τράπεζας. Η Παγκόσμια Τράπεζα ανέλαβε την διαιτησία για αρκετά χρόνια δύσκολων διαπραγματεύσεων πριν τα ενδιαφερόμενα μέρη καταλήξουν σε συμφωνία το 1960. Ο πρόεδρος των Ηνωμένων Πολιτειών Dwight Eisenhower (Ντουάιτ Αϊζενχάουερ) περιέγραψε τη συμφωνία ως ένα «λαμπρό σημάδι» σε μια «πολύ καταθλιπτική παγκόσμια εικόνα». Η IWT έχει επιβιώσει, με λίγες προκλήσεις, έως σήμερα. Και όμως, τώρα, βρίσκεται υπό σοβαρή πίεση.

Στις 26 Σεπτεμβρίου, η κυβέρνηση της Ινδίας συναντήθηκε ώστε να επανεξετάσει την συνθήκη όμως φέρεται να αποφάσισε να μην την ανακαλέσει –προς το παρόν. Το Νέο Δελχί άφησε ανοιχτό το ενδεχόμενο να επιστρέψει στο θέμα αυτό στο μέλλον.

Δυσοίωνα, ο πρωθυπουργός της Ινδίας Narendra Modi είπε σε κορυφαίους αξιωματούχους που ήταν παρόντες στη συνάντηση για την επανεξέταση της συνθήκης ότι «το αίμα και το νερό δεν μπορούν να κυλούν μαζί». Επιπρόσθετα, η κυβέρνηση ανέστειλε, με άμεση ισχύ, συναντήσεις μεταξύ των επιτρόπων των δύο χωρών για τον Ινδό ποταμό. Πρόκειται για συνεδριάσεις υψηλών κλιμακίων των δύο κρατών που λαμβάνουν χώρα συνήθως δύο φορές το χρόνο για τη διαχείριση της συνθήκης και για την αντιμετώπιση τυχόν διαφωνιών που μπορεί να έχουν προκύψει από αυτή.

Οι εξελίξεις αυτές έχουν τρομάξει το Πακιστάν σοβαρά. Ο Sartaj Aziz, σύμβουλος εξωτερικών υποθέσεων του Πακιστανού πρωθυπουργού Nawaz Sharif, δήλωσε ότι η ανάκληση της Συνθήκης Υδάτων του Ινδού θα μπορούσε να εκκληθεί ως «πράξη πολέμου» και άφησε να εννοηθεί ότι το Πακιστάν θα μπορούσε να ζητήσει βοήθεια από τα Ηνωμένα Έθνη ή το Διεθνές Δικαστήριο.

Εάν η Ινδία ακύρωνε την Συνθήκη, η συνέπεια θα μπορούσε κάλλιστα να είναι η ανθρωπιστική καταστροφή ενός κράτους από τα πλέον στερημένα νερού στον κόσμο –ένα αποτέλεσμα πολύ πιο επιβλαβές και με συνέπειες πολύ εκτενέστερες από έναν περιορισμένο πόλεμο. Σε αντίθεση με άλλα κατασταλτικά μέτρα τα οποία η Ινδία θα μπορούσε να επεξεργαστεί εναντίον του γειτονικού της κράτους -περιλαμβανομένων των χτυπημάτων εναντίον μαχητών του Πακιστάν που η Ινδία ισχυρίζεται ότι εκτέλεσε την 29η Σεπτεμβρίου- η ακύρωση της Συνθήκης Υδάτων του Ινδού θα είχε άμεσες, δραματικές, θανατηφόρες συνέπειες για τους απλούς πολίτες.

Η IWT είναι μια πολύ καλή συμφωνία για το Πακιστάν. Παρόλο που οι διατάξεις της διαμοιράζουν από τρεις ποταμούς στο Πακιστάν και την Ινδία, προβλέπουν ότι το Πακιστάν ελέγχει τρεις μεγάλους δυτικούς ποταμούς, που αναλογούν στο 80% του συνολικού όγκου νερού της λεκάνης του Ινδού. Δεδομένου ότι το νερό ρέει καθοδικά από την Ινδία προς το Πακιστάν, η ανάκληση της Συνθήκης θα επέτρεπε στην Ινδία να ελέγχει τη ροή και -εφόσον δημιουργούσε αρκετό αποθηκευτικό χώρο κατασκευάζοντας μεγάλα φράγματα- να σταματήσει τη ροή αυτών των τριών ποταμών προς το Πακιστάν εντελώς. Η Ινδία θα χρειαζόταν αρκετά χρόνια για να χτίσει τα απαιτούμενα φράγματα, τις δεξαμενές και άλλες υποδομές, ώστε να δημιουργήσει αρκετό χώρο για να εμποδίζει την παροχή νερού προς το Πακιστάν με σιγουριά. Ωστόσο, το να αποσυρθεί από την IWT είναι το πρώτο βήμα και δίνει στην Ινδία λευκή επιταγή για να ξεκινήσει την επιδίωξη αυτού του σκοπού.

Το Πακιστάν εξαρτάται εξαιρετικά από αυτούς τους τρεις δυτικούς ποταμούς και ειδικά τον Ινδό. Σε κάποιες περιοχές της χώρας, περιλαμβανομένης της επαρχίας Sindh, ο Ινδός είναι η μοναδική πηγή νερού για άρδευση και ανθρώπινη κατανάλωση. Εάν η πρόσβαση του Πακιστάν στο νερό από την λεκάνη του Ινδού ποταμού διακοπή ή έστω μειωθεί, οι επιπλοκές για την υδάτινη ασφάλεια της χώρας θα μπορούσαν να είναι καταστροφικές. Για το λόγο αυτό, η χρήση του νερού ως όπλου μπορεί να προκαλέσει πολύ μεγαλύτερη ζημιά στο Πακιστάν από κάποιες μορφές εχθροπραξιών.

Για να γίνουν κατανοητοί οι λόγοι, είναι αναγκαία η αναφορά στην έκταση των υδάτινων δεινών του Πακιστάν. Σύμφωνα με πρόσφατα στοιχεία από το Διεθνές Νομισματικό Ταμείο, το Πακιστάν είναι ένα από τα πιο επισφαλή κράτη στον κόσμο ως προς την επάρκεια νερού, με κατά κεφαλήν ετήσια διαθεσιμότητα νερού στα περίπου 35.000 κυβικά πόδια –που ισοδυναμεί με το κατώτατο όριο. Αυτό είναι ακόμα πιο ανησυχητικό λαμβάνοντας υπόψη το ποσοστό έντασης νερού -μια μέτρηση κυβικών μέτρων ανά μονάδα του ΑΕΠ- που είναι το υψηλότερο στον κόσμο. (Ο μεγαλύτερος οικονομικός τομέας του Πακιστάν, η γεωργία, καταναλώνει το συντριπτικό 90% των γρήγορα συρρικνούμενων υδάτινων πόρων της χώρας).

Με άλλα λόγια, η οικονομία του Πακιστάν έχει το υψηλότερο ποσοστό έντασης νερού στον κόσμο ενώ ταυτόχρονα έχει επικίνδυνα χαμηλή επάρκεια νερού για να χρησιμοποιήσει.

Και σαν αυτό να μην ήταν αρκετά ανησυχητικό, πρέπει να ληφθεί υπόψη ότι οι πίνακες των υπογείων υδάτων του Πακιστάν παρουσιάζουν κατακόρυφη πτώση. Τα δορυφορικά δεδομένα που δημοσιοποίησε η NASA το 2015 αποκαλύπτουν ότι ο υποβρύχιος υδροφόρος ορίζοντας στην λεκάνη του Ινδού ποταμού είναι ο δεύτερος πιο καταπονημένος στον κόσμο. Τα υπόγεια ύδατα είναι αυτά στα οποία καταφεύγουν τα έθνη όταν τα επιφανειακά αποθέματα έχουν εξαντληθεί, είναι η πηγή νερού της έσχατης λύσης. Όμως στο Πακιστάν, και αυτό είναι αυξανόμενα διακινδυνευμένο.

Υπάρχουν και άλλοι σοβαροί λόγοι ώστε η Ινδία να μην ακυρώσει την IWT, εκ των οποίων όλοι υπερβαίνουν τις δυσκολίες που θα έφερνε η απόφαση αυτή σε μια χώρα όπου τουλάχιστον 40 εκατομμύρια άνθρωποι (από τα περίπου 200 εκατομμύρια) ήδη δεν έχουν πρόσβαση σε ασφαλές πόσιμο νερό.

Κατ’ αρχάς, η ανάκληση της Συνθήκης -μιας διεθνούς συμφωνίας στην οποία διαμεσολάβησε η Παγκόσμια Τράπεζα και θεωρείται ευρέως ως μια επιτυχία διασυνοριακής διαχείρισης υδάτων- θα δημιουργούσε έντονη διεθνή αντιπαράθεση. Όπως το έθεσε ο εμπειρογνώμονας για το νερό Ashok Swain, η ανάκληση της IWT «θα προκαλέσει διεθνή καταδίκη και η ηθική αναγνώριση που απολαμβάνει η Ινδία σε σχέση με το Πακιστάν στην μετά Uri περίοδο θα χαθεί». Επιπλέον, είναι πιθανό η Παγκόσμια Τράπεζα να στηρίξει οποιαδήποτε νομική κίνηση κάνει το Πακιστάν εναντίον της Ινδίας.

Δεύτερον, εάν η Ινδία αποφασίσει να μεγιστοποιήσει την πίεση στο Πακιστάν κόβοντας ή μειώνοντας τις ροές των ποταμών προς το γειτονικό της κράτος, αυτό θα συσσώρευε μεγάλους όγκους νερού στη Βόρεια Ινδία, μια επίνδυνη κίνηση που σύμφωνα με εμπειρογνώμονες θα μπορούσε να προκαλέσει σημαντικές πλημμύρες σε μεγάλες πόλεις στο Κασμίρ και το Πουντζάμπ (για γεωγραφικούς λόγους η Ινδία δε θα είχε την επιλογή να στρέψει το νερό προς άλλη κατεύθυνση). Δεδομένου αυτού του ρίσκου, κάποιοι αναλυτές έχουν προτείνει το Νέο Δελχί να κάνει κάτι λιγότερο δραστικό, και απολύτως νόμιμο, ώστε να πιέσει το Ισλαμαμπάντ: να χτίζει φράγματα στα δυτικά ποτάμια της λεκάνης του Ινδού. Η συνθήκη μεταξύ των δύο κρατών το επιτρέπει αυτό, παρόλο που αυτά τα υδάτινα σώματα κατανέμονται στο Πακιστάν, εφόσον η κατακράτηση νερού διατηρείται στο ελάχιστο ώστε να επιτρέπει στο νερό να συνεχίσει να ρέει προς τα κάτω. Στην πραγματικότητα, σύμφωνα με αναφορές στα μέσα μαζικής ενημέρωσης της Ινδίας, αυτή είναι μια ενέργεια στην οποία η κυβέρνηση Modi εξετάζει επί του παρόντος να προχωρήσει.

Μια τέτοια κίνηση, ωστόσο, δε θα ήταν άνευ κόστους για το Πακιστάν. Σύμφωνα με μια εκτίμηση από τον θανόντα John Briscoe, έναν από τους σημαντικότερους εμπειρογνώμονες σε θέματα νερού στην Νότια Ασία, εάν η Ινδία έστηνε αρκετά μεγάλα υδροηλεκτρικά φράγματα στα δυτικά ποτάμια, η γεωργία του Πακιστάν θα μπορούσε να χάσει σωρευτικά τις ροές έως και ενός μήνα – το οποίο θα κατέστρεφε μια ολόκληρη περίοδο φύτευσης. Παρόλα αυτά, δε θα ήταν ούτε κατά προσέγγιση τόσο σοβαρό, όσο η καταστροφή που θα μπορούσε να επέλθει αν η Ινδία τραβήξει την πρίζα στην IWT.

Τρίτον, εάν η Ινδία ξεφορτωθεί την συνθήκη για να τιμωρήσει τον κατιόντα γείτονα της, θα μπορούσε να δημιουργήσει ένα επικίνδυνο προηγούμενο και να βάλει ιδέες σε μια σύμμαχη χώρα του Πακιστάν, την Κίνα. Το Πεκίνο δεν έχει ποτέ υπογράψει καμία διασυνοριακή συνθήκη διαχείρισης υδάτων και το Νέο Δελχί διαρκώς ανησυχεί μήπως η ανάντη αντίπαλος χώρα χτίζει δεκάδες φράγματα που θα ανακόψουν τις ροές προς την Ινδία. Οι Κινέζοι, ίσως χρησιμοποιώντας ως πρόσχημα τις πρόσφατες ινδικές αμυντικές αναβαθμίσεις στην πολιτεία Arunachal Pradesh -η οποία συνορεύει με την Κίνα και την οποία διεκδικεί το Πεκίνο- θα μπορούσαν κάλλιστα, αντιγράφοντας τις κινήσεις της Ινδίας, να αποφασίσουν να επιβραδύνουν τη ροή του ισχυρού ποταμού Βραχμαπούτρα. Αυτή θα ήταν μια εξέλιξη με καταστροφικές συνέπειες για την εξαθλιωμένη, ωστόσο αγροτικά παραγωγική, βορειοανατολική πολιτεία Assam της Ινδίας. Ο Βραχμαπούτρα ρέει νοτιοδυτικά διασχίζοντας μεγάλες περιοχές της Assam. Επιπλέον, το Πεκίνο θα μπορούσε να ανταποδώσει κόβοντας τη ροή του Ινδού -του οποίου οι πηγές βρίσκονται στο Θιβέτ- προς την Ινδία, αφαιρώντας από την Ινδία τη δυνατότητα να περιορίσει τη ροή του ποταμού προς το Πακιστάν.

Τέταρτον, η αποχώρηση της Ινδίας από την IWT θα μπορούσε να προκαλέσει την Lashkar-e-Taiba (LeT), την μοχθηρή πακιστανική τρομοκρατική οργάνωση που πραγματοποίησε τις επιθέσεις στη Βομβάη το 2008. Η οργάνωση αυτή χρησιμοποιεί εδώ και καιρό την υποτιθέμενη κλοπή νερού από την Ινδία ως κυρίαρχο θέμα στην αντί-ινδική προπαγάνδα της, ακόμα και με ελάχιστες αποδείξεις ότι το Νέο Δελχί έχει εμποδίσει σκόπιμα το νερό να ρέει καθοδικά προς το Πακιστάν. Εάν η Ινδία υπαναχωρούσε από την συνθήκη και λάμβανε μέτρα ώστε να σταματήσει τη ροή νερού από τους δυτικούς ποταμούς της λεκάνης του Ινδού, η LeT θα σημείωνε μια σημαντική νίκη προπαγάνδας και θα είχε ένα έτοιμο πρόσχημα για να εκτελέσει επιθέσεις ως αντίποινα στην Ινδία. Το εξαγριωμένο θεσμικό οικοδόμημα ασφαλείας του Πακιστάν, το οποίο έχει στενούς δεσμούς με την LeT, δε θα υπερέβαινε εαυτόν για να αποτρέψει την εκτέλεση τέτοιων επιθέσεων από την εν λόγω τρομοκρατική ομάδα. Για την ακρίβεια, δεδομένων των καταστροφικών συνεπειών που μια τέτοια κίνηση, εκ μέρους της Ινδίας, θα είχε στους πολίτες μιας τόσο επισφαλούς χώρας όσον αφορά το νερό, το Πακιστάν θα ήταν πρόθυμο να βρει τρόπους για να ανταποδώσει το χτύπημα στην Ινδία.

Όλα αυτά σημαίνουν ότι η ακύρωση της IWT δε θα οδηγούσε στο αποτέλεσμα που ελπίζει το Νέο Δελχί: την καταστολή των τρομοκρατών από το Πακιστάν. Αντιθέτως, το Πακιστάν ίσως ενδυνάμωνε τους δεσμούς του με τέτοιες ομάδες. Και μόνο η πράξη της ακύρωσης της συμφωνίας -ακόμα και αν η Ινδία αρνηθεί να λάβει μέτρα για την μείωση των ροών νερού προς το Πακιστάν- θα αντιμετωπιζόταν στο Ισλαμαμπάντ ως σημαντική πρόκληση, με τον φόβο ότι διακοπές νερού θα ακολουθουσών και ως εκ τούτου θα πυροδοτούσε αντίποινα.

Με βεβαιότητα η Ινδία έχει καλούς λόγους για να είναι δυσαρεστημένη σχετικά με την συνθήκη για την διασυνοριακή διαχείριση του νερού. Η συνθήκη εκχωρεί στην Ινδία μόλις το 20% από τις συνολικές ροές της λεκάνης του Ινδού και το Νέο Δελχί γνωρίζει ότι έχει πάρει το μικρότερο μέρος της πίτας. Επιπλέον, οι προβλέψεις της IWT περιορίζουν τη δυνατότητα της Ινδίας να κατασκευάσει υδροηλεκτρικά έργα στο Κασμίρ. Αυτά είναι σημαντικά θέματα για ένα έθνος που αντιμετωπίζει και το ίδιο σοβαρή λειψυδρία. Σύμφωνα με εκτιμήσεις του New Yorker, η Ινδία φιλοξενεί το 20% πληθυσμού της γης με μόλις 4% του νερού της. Δεν αποτελεί έκπληξη συνεπώς ότι περισσότερα από 300 εκατομμύρια άνθρωποι στην Ινδία αντιμετωπίζουν έλλειψη νερού. Οι σοβαρές ξηρασίες έχουν συμβάλει στον ανησυχητικό αριθμό αυτοκτονιών αγροτών, που έχουν στοιχίσει 300.000 ζωές κατά τη διάρκεια των τελευταίων 20 ετών. Και σε μια δυσοίωνη ένδειξη του τι μπορεί να επιφυλάσσει το μέλλον, η Ινδία καταναλώνει περισσότερα από τα υπόγεια ύδατα της από οποιαδήποτε άλλη χώρα στον κόσμο.

Όλα αυτά συνηγορούν στο ότι η Ινδία έχει ισχυρά επιχειρήματα για να ζητήσει την επαναδιαπραγμάτευση της συνθήκης. Αυτή θα ήταν μια πιο συνετή στρατηγική από ότι η μονομερής ανάκλησή της.

Η Ινδία θα έπρεπε να διατηρήσει την απόφαση της να κρατήσει την IWT ενεργή. Η υπαναχώρηση θα μπορούσε να είχε καταστροφικές συνέπειες για το Πακιστάν -και ιδίως για τους απλούς Πακιστανούς- και επιπλέον βλαβερά αποτελέσματα για την ίδια. Με τις σχέσεις μεταξύ των δύο χωρών στα όρια του πολέμου, η απειλή μιας πορείας που ενέχει το ρίσκο της ανθρωπιστικής καταστροφής θα μπορούσε να φέρει την υποηπειρωτική πυριτιδαποθήκη ένα επικίνδυνο βήμα πιο κοντά στην έκρηξη.

Θα μπορούσε να σας αρέσει

Αφήστε μίαν απάντηση

Η διεύθυνση email σας δεν θα κοινοποιηθεί.