Ανάλυση & Ερμηνεία Των Διεθνών Σχέσεων Και Εξελίξεων

Αφιέρωμα στο PKK και τον Αμπντουλάχ Οτσαλάν

Συντακτική ομάδα του Nonaligned

0 144

Μέρος Πρώτο

Η Τουρκία στα πρόθυρα του εμφυλίου

Ο απαγχονισμός του Μεντερές στη Νήσο των Σκύλων τον Σεπτέμβριο του 1961 και η επιβολή της πρώτης δικτατορίας, εγκαινίασε μια νέα περίοδο για τη Τουρκία, στην οποία επισημοποιήθηκε πλέον πως οι πολιτικές αντιθέσεις, όταν οξύνονται,  επιλύονται  με κρατική βία και επιβολή. Τα τάνκς διασφάλιζαν αυτό που οι θεσμοί και η τουρκική δημοκρατία αδυνατούσε, την αναπαραγωγή της  εξουσίας, τον κοσμικό χαρακτήρα της Τουρκίας, τη “προστασία” από εθνικές μειονότητες αλλά και τη προσήλωση της Τουρκίας στο Νάτο και στη Δύση.

Μέχρι το πραξικόπημα του Κενάν Εβρέν, το 1980, οι αντιθέσεις στην Τουρκία οξύνονταν  με ραγδαία  τόσο ταχύτητα όσο και  ένταση. Πέρα από τις συνέπειες της οικονομικής κρίσης ( ο πληθωρισμός το 1979 είχε αγγίξει το 90%) που μάστιζαν τη χώρα προκαλώντας κοινωνικές εντάσεις και εκρήξεις, έχει μία σημασία να περιγράψουμε το συνολικό πλαίσιο της ευρύτερης γεωγραφικής περιοχής σε εκείνο το  χρονικό σημείο, ώστε να γίνει κατανοητή και η αποδοχή του Εβρέν από κομμάτι της «βαθιάς» Τουρκίας αλλά και των μεγάλων δυνάμεων. Ουσιαστικά, το πραξικόπημα συντελέστηκε ένα χρόνο μετά την Ιρανική Επανάσταση και την εισβολή των Σοβιετικών στο Αφγανιστάν  . Την ίδια στιγμή το αποτύπωμα της πολιτικής του Νάσερ στον αραβικό κόσμο ήταν ακόμα ισχυρό. Το κίνημα των αδεσμεύτων που κυριαρχούσε σε πολλές χώρες του Αραβικού κόσμου αποτελούσε έναν ακόμα πονοκέφαλο για τις ΗΠΑ.

Παράλληλα οι συγκρούσεις μεταξύ των κομμουνιστών και των δεξιών στην Τουρκία, δημιουργούσαν μια κατάσταση χάους στο εσωτερικό μέτωπο η οποία έφτασε στα πρόθυρα του εμφυλίου πολέμου με περισσότερα από 5000 θύματα. Οι φόβοι των Τούρκων στρατιωτικών για διείσδυση των Σοβιετικών στην τουρκική σκακιέρα είναι αυτή που στη πραγματικότητα ώθησε το τούρκικο στρατιωτικό κατεστημένο να επέμβει και να τελειώσει μια πενταετία σκληρών συγκρούσεων στη Τουρκία.

H πολιτική Εβρέν που έβαλε τέλος στο αιματοκύλισμα μπορεί να απέσπασε τη συναίνεση ενός σημαντικού κομματιού της πολύμορφης τουρκικής κοινωνίας, όμως εγκαινίασε μια νέα φάση καταπίεσης, εκτοπισμών ολόκληρων πληθυσμών αλλά και τη συνολική στοχοποίηση των κουρδικών μειονοτήτων.

Ο Κενάν Εβρέν
Ο στρατηγός Κενάν Εβρέν σε φωτογραφία του 1982 στο προεδρικό του γραφείο στην Αγκυρα, με φόντο το πορτρέτο του Κεμάλ Ατατούρκ

 

 Οι Κούρδοι  και ο πόλεμος στο εσωτερικό τους

Η σύγκρουση που ξέσπασε στην Τουρκία τη δεκαετία αυτή μπορεί να χαρακτηριστεί ως ένας πόλεμος μεταξύ των πάντων. Από τη μια, ακροαριστερές οργανώσεις συγκρούονταν με δεξιές οργανώσεις και από την άλλη, οι Κούρδοι συγκρούονταν με όλους. Η αδυναμία εκπόνησης ενός ηγεμονικού σχεδίου που θα κατάφερνε να ενσωματώσει κοινωνικές και φυλετικές ομάδες με διαφορετικά χαρακτηριστικά είχε δημιουργήσει ένα τεράστιο κενό εξουσίας.

Η κουρδική μειονότητα, κυρίως στα ανατολικό κομμάτι της Τουρκίας, μαστιζόταν από την καταπίεση του τουρκικού κράτους και από την άλλη από τις εσωτερικές αντιπαραθέσεις ανάμεσα στις διαφορετικές ομάδες κούρδων που ανταγωνίζονταν για την κυριαρχία στην ευρύτερη περιοχή. Τη τριετία 1976-1979 οι συγκρούσεις ανάμεσα στις κουρδικές ομάδες ήταν συχνές και λειτουργούσαν διαλυτικά για την όποια προσπάθεια μετωπικής σύγκρουσης με το τουρκικό κράτος.

Εάν σε αυτό συνυπολογίσουμε την ήττα του Μουσταφά Μπαρζανί το 1975 από την κυβέρνηση του Ιράκ, που αποτέλεσε σημείο καμπής για τον κουρδικό αγώνα, γίνεται κατανοητό πως η κατάσταση των Κούρδων, ήταν ολοκληρωτικά διαλυτική. Οι φυλακίσεις, οι διώξεις και η καταπίεση που οι κουρδικοί πληθυσμοί βίωναν είχαν γεννήσει ένα κύμα οργής που όμως παρέμενε βουβό, γιατί οι συνεχόμενες ήττες και αποτυχίες είχαν προκαλέσει  απογοήτευση ανάμεσα στο κουρδικό πληθυσμό.

 

 

H γέννηση του PKK

“Εμπρός για την Ελευθερία, την ενότητα και τη δημοκρατία στο Κουρδιστάν

Κάτω ο Ιμπεριαλισμός και η αποικιοκρατία

Να ζήσει η ανεξαρτησία και ο προλεταριακός διεθνισμός

Να ζήσει το PKK”

 

Δύο χρόνια πρίν το πραξικόπημα του Κενάν Εβρέν, στις 28 Νοεμβρίου του 1978, σε ένα χώριο της Ανατολικής Τουρκίας, το Φίς , ο Αμπντουλάχ Οτσαλάν προχωράει στην ίδρυση της οργάνωσης PKK (Εργατικό Κόμμα Κουρδιστάν). Εκμεταλλευόμενος τη κρίση στη Τουρκία αλλά και στην γειτονική Συρία, η οποία την ίδια εποχή μαστιζόταν από τις συγκρούσεις μεταξύ του Χαζέφ Αλ Άσαντ και της Μουσουλμανικής Αδελφότητας, ο Οτσαλάν βρίσκει το κατάλληλο χώρο και χρόνο ώστε να επισημοποιήσει την ύπαρξη της οργάνωσης αλλά και να ετοιμάσει τα πρώτα βήματα της οργάνωσης του.

 

Η διαφορά ανάμεσα στο PKK και τις άλλες κουρδικές οργανώσεις ήταν κυρίως επιχειρησιακή. Η άναρχη δομή και λειτουργία των προηγούμενων ομάδων αντικαταστάθηκε από ένα συγκεντρωτικό-λενινιστικό μοντέλο οργάνωσης με ισχυρή ιεραρχία και δομές κόμματος. Στην συνάντηση του Φίς επισημοποιήθηκε η δημιουργία μιας κεντρικής γραμματείας η οποία περιελάμβανε τον Οτσαλάν, τον Σαχίν Ντονμέζ και τον Σεμίλ Μπαγίκ. Δίπλα σε αυτή την τριανδρία δημιουργήθηκε ένα περιφερειακό όργανο το οποίο θα συντόνιζε την συνολική δράση του κόμματος σε όλες τις κουρδικές περιοχές.

Ο Οτσαλάν στο ιδεολογικό επίπεδο αν και αδυνατούσε να παράξει  ενιαία αφήγηση για το τι ακριβώς πρεσβεύει, είχε σαν βάση το μαρξισμό και τον εθνικισμό. Θέτοντας το ζήτημα της ανεξαρτησίας των Κούρδων έβαλε μια μεγάλη διαχωριστική γραμμή με το παρελθόν των κουρδικών οργανώσεων. Μίλησε για την οικοδόμηση μιας διαφορετικής κοινωνίας η οποία θα επιτευχθεί μέσω ενός τελείως διαφορετικού αγώνα. Προσπάθησε να ταυτίσει μέσα και σκοπούς και να αναδείξει πως η αποτυχία των προηγούμενων οργανώσεων, ήταν αποτυχία ιδεολογική και επιχειρησιακή.

Η επαφή με την Συρία

Η Συρία εκείνη τη περίοδο λειτουργούσε σαν ένα ιδιότυπο χωνευτήρι «τρομοκρατικών» οργανώσεων και απελευθερωτικών κινημάτων. Στο Νότο βρίσκονταν ήδη πολλοί μαχητές και πρόσφυγες από τη Παλαιστίνη καθώς οι συνεχόμενες ήττες των Αράβων στο πόλεμο του 1967 και 1973 είχαν αναγκάσει τους Παλαιστίνιους να μεταναστεύσουν και να εγκαταλείψουν τα παλαιστινιακά εδάφη. Μεταξύ αυτών ο George Habash από την  οργάνωση Palestinian Front και ο Nayef Hawatmeh από την οργάνωση Democratic Front for the Liberation of Palestine με τους οποίους ο Κούρδος ηγέτης ήρθε σε επαφή. Ο Οτσαλάν επίδιωξε από την αρχή να ταυτιστεί με τον αγώνα των Παλαιστινίων ώστε να αποκομίσει ένα διττό όφελος. Από τη μια να αποσπάσει τη συναίνεση του αραβικού κόσμου στη σύγκρουση του με τη Τουρκία και από την άλλη να μεταμορφώσει το σώμα των φοιτητών που είχαν δημιουργήσει το PKK, σε εκπαιδευμένους μαχητές στα πρότυπα  της PLO.

Πρόσωπο κλειδί, στην όλη κατάσταση που διαμορφώνεται στην ευρύτερη περιοχή είναι ο πρόεδρος της Συρίας, Χαζέφ Αλ Άσαντ. Η διαμάχη του τόσο με την Τουρκία όσο και με το Ισραήλ κατέστησαν την πολιτική του καθεστώτος – αν όχι υποστηρικτική-  σίγουρα ανεκτική απέναντι στις οργανώσεις αυτές που λειτουργούσαν αποσταθεροποιητικά προς τις γειτονικές χώρες. Ο Άσαντ ήξερε να χρησιμοποιεί με εξαιρετικό τρόπο τη δράση ή και την  παρουσία ετερόκλητων ομάδων με στόχο πάντα την εξυπηρέτηση των συμφερόντων του καθεστώτος, ιδιαίτερα δε την δράση τρομοκρατικών οργανώσεων. Η σύγκρουση του με τη Τουρκία, τόσο για την υπόθεση της υπόθαλψης μελών της μουσουλμανικής αδελφότητας όσο και για τη διαχείριση των υδάτων του Τίγρη και του Ευφράτη αρκούσαν για τον Άσαντ ώστε να στηρίξει την παρουσία του Οτσαλάν στην περιοχή.

Το πραξικόπημα του 1980, οδήγησε σε μαζική μετανάστευση τους ηττημένους αυτού του άτυπου πολέμου. Στη Συρία κατέφθασαν χιλιάδες μέλη κουρδικών  και αριστερίστικων οργανώσεων με στόχο να γλιτώσουν από τη μανία του καθεστώτος Εβρέν. Ο Οτσαλάν κατανόησε πως εκείνη η στιγμή ήταν ιδανική για μια άτυπη στροφή στη δράση του.  Έχοντας εγκαταλείψει μαζί με τους μαχητές του τη Τουρκία, πολύ πρίν την εκδήλωση του πραξικοπήματος, ο ηγέτης του                 PKK κάλεσε διάφορες οργανώσεις σε συνένωση. Χαρακτηριστικό παράδειγμα η συνάντηση του με τον αρχηγό της μεγαλύτερης ακροαριστερής οργάνωσης  της Τουρκίας (Devrimici-Yol group), Μεσούτ Ακυόλ. Η προσπάθεια αυτή του Οτσαλάν να βάλει τέλος στη διαμάχη μεταξύ των κουρδικών και αριστερών οργανώσεων βρήκε θετική ανταπόκριση και από τον Τζαλάλ Ταλαμπανί, ο οποίος είχε εγκατασταθεί σε κάμπ προσφύγων στο Ιράν.

Το 1981, στο έδαφος της Συρίας πραγματοποιήθηκε το πρώτο συνέδριο του PKK, στο οποίο ο Οτσαλάν προχώρησε σε μια σκληρή αυτοκριτική για τη μέχρι τότε σεχταριστική δράση του κόμματος του. Η «δήλωση μετανοίας» στην οποία προχώρησε μέσα από αυτή τη διαδικασία δεν ήταν αρκετή ώστε να μεταπείσει τους μέχρι πρότινος εχθρούς του. Οι επαφές όμως τόσο με τον αρχηγό του Σοσιαλιστικού Κόμματος Κουρδιστάν, Κεμάλ Μπουρκέι, και άλλων κούρδικων οργανώσεων ναυάγησαν λόγω της δυσπιστίας των πρώτων έναντι του Οτσαλάν και του PKK.

Η προσέγγιση του PKK με το Ιράκ

Η εισβολή των Ισραηλινών στο Λίβανο και η κατάληψη της Μπέκα είχε καταστήσει αδύνατη τη παραμονή τόσων Κούρδων μαχητών στο έδαφος του Λιβάνου. Η στροφή του Οτσαλάν προς το Ιρακινό Κουρδιστάν, ήταν απόρροια της ανάγκης για ένα πέρασμα των μαχητών του  PKK προς τη Τουρκία.

To 1982 ο Οτσαλάν σύναψε συμφωνία με τον Ιρακινό ηγέτη Μπανζανί και συμφώνησαν να χρησιμοποιείται το ιρακινό έδαφος ως πέρασμα για τις μονάδες του PKK. Το κάμπ στη περιοχή Λόλαν έμελε να γίνει το σημαντικότερο ορμητήριο για τους μαχητές του Οτσαλάν. Το πέρασμα για την επιστροφή στην Τουρκία είχε βρεθεί και η αυλαία ενός νέου πολέμου μόλις άνοιγε.

 

Συντακτική ομάδα Nonaligned

Θα μπορούσε να σας αρέσει

Αφήστε μίαν απάντηση

Η διεύθυνση email σας δεν θα κοινοποιηθεί.